Chế độ ăn trong viêm loét dạ dày, tá tràng

Dạ dày có vai trò quan trọng trong dinh dưỡng. Ngoài việc dự trữ thức ăn đưa vào để tiêu hóa dần, dạ dày còn là cơ quan nghiền nhuyễn thức ăn và tạo điều kiện thuận lợi cho tiêu hóa, hấp thu thức ăn ở ruột non. Loét dạ dày – tá tràng là một bệnh khá phổ biến trên thế giới và ở Việt Nam.

Ở các nước đang phát triển ước tính tỷ lệ bệnh khoảng 10%, hang năm tăng khoảng 0,2%. Ở Việt Nam theo điều tra trong những năm gần đây bệnh chiếm khoảng 26% và thường đứng đầu trong các bệnh ở đường tiêu hóa; bệnh có chiều hướng ngày càng gia tăng. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu là tăng tiết acid.

Chế độ ăn trong bệnh dạ dày nhằm mục đích làm giảm tiết acid, giảm tác dụng của acid dạ dày tiết ra lên niêm mạc dạ dày, hạn chế hoặc loại bỏ những kích thích có hại để dạ dày nghỉ ngơi và các tổn thương mau lành.

I. NGUYÊN TẮC THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ ĂN TRONG VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG

Trong dinh dưỡng bình thường thì khối lượng thức ăn, sự nhai nghiền thức ăn thành mảnh bé trước khi nuốt vào dạ dày là rất quan trọng cho quá trình tiêu hóa và hấp thu thức ăn ở ruột non. Muốn tiêu hóa, hấp thu thức ăn có hiệu quả cần lưu ý:

1. Nấu chín, ninh nhừ thức ăn, không nên dùng thực phẩm ăn sống.

2. Nhai kỹ, ăn chậm.

3. Không ăn quá no một lúc mà chia thành nhiều bữa (4-5 bữa), ăn nhiều bữa để thường xuyên có tác dụng trung hòa acid, mỗi bữa nên ăn nhẹ để khỏi gây căng dạ dày vì căng dạ dày dễ kích thích tiết nhiều acid.

4. Không nên ăn quá nhiều canh dùng với bữa cơm.

5. Ăn xong không nên lao động nặng, chạy nhảy ngay.

II. NHỮNG THỨC ĂN NÊN DÙNG

1. Sữa, trứng có tác dụng đệm trung hòa acid trong dạ dày: Sữa bò, sữa hộp, bơ, pho mát.

2. Thực phẩm giàu đạm (thịt, cá nạc nên chế biến luộc, hấp, om thì dễ hấp thu).

3. Rau củ dùng rau non luộc hoặc nấu dạng súp, các loại rau củ phải ăn chín.

4. Thực phẩm ít mùi vị như tinh bột (cơm nát, cơm nếp nát, bánh mỳ, các loại khoai củ, cháo).

5. Dầu ăn sống có tác dụng làm giảm bài tiết dịch vị (với số lượng ít).

III. NHỮNG THỨC ĂN KHÔNG NÊN DÙNG

1. Những thức ăn nhiều mùi vị, chất thơm như thịt quay, rán, nướng, thịt ướp muối, cá ướp muối và những thức ăn xào rán nhiều dầu mỡ.

2. Các loại thịt nguội chế biến sẵn: Dăm bong, lạp xường, xúc xích và các loại nước sốt, nước thịt cá đậm đặc.

3. Sữa chua.

4. Những thức ăn cứng, dai gây cọ sát niêm mạc dạ dày như: Thịt nhiều gân, sụn, rau có nhiều xơ già, quả sống…

5. Gia vị, dấm tỏi, tiêu ớt, dưa cà, hành muối.

6. Quả chua, đu đủ chín, chuối tiêu, táo.

7. Chè, cà phê đặc, bỏ hẳn rượu, thuốc lá.

IV. MỘT SỐ ĐIỀU CẦN CHÚ Ý KHI CHẾ BIẾN CHẾ ĐỘ ĂN TRONG VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG.

- Các loại thực phẩm khi nấu nên thái nhỏ, nghiền nát, xay sẽ làm giảm được kích thích bài tiết dịch vị và vận chuyển thức ăn qua dạ dày nhanh chóng.

- Nhiệt độ thức ăn cũng ảnh hưởng đến kích thích dạ dày, ví dụ như thức ăn lạnh quá làm co bóp mạnh cơ dạ dày, thức ăn nóng quá lại làm cho niêm mạc xung huyết và co bóp mạnh hơn. Do vậy nhiệt độ thích hợp để thức ăn dễ tiêu hóa và hấp thu là 40-50⁰C.

- Nồng độ thức ăn cũng ảnh hưởng tới tiêu hóa: Nếu như thức ăn đặc quá thì các men tiêu hóa không thấm vào thức ăn hoặc thức ăn quá lỏng thì men tiêu hóa bị pha loãng và sự tiêu hóa sẽ kém đi, do vậy thức ăn sẽ được tiêu hóa tốt nhất khi trong bữa ăn chỉ uống 100 – 200ml nước. Nếu trường hợp tiêu chảy, mồ hôi nhiều thì có thể uống nhiều hơn nhưng uống ngoài bữa ăn.

V. MẪU THỰC ĐƠN SỬ DỤNG TRONG VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG

Giờ ăn	Thứ 2, 5	Thứ 3, 6 ,CN	Thứ 4, 7
7 giờ	Bánh mỳ, sữa	Cơm nếp + sữa	Cháo đậu xanh
	Bánh mỳ 1 cái (1000đ)	Cơm nếp 1 bát lưng	1 bát 300ml
	Ruốc 20g	Giò lụa 50g	Trứng gà 1 quả
	Sữa 200 ml	Sữa đậu nành 200ml
11 giờ	Cơm gạo tẻ 2 bát lưng	Cơm gạo tẻ 2 bát lưng	Cơm nếp 2 bát lưng
	Súp khoai tây, thịt	Thịt luộc 100g	Cá hấp (kho nhạt) 100g
	Khoai tây 200g	Bắp cải nấu tôm 250ml	Rau cải luộc 100g-150g
	Thịt 100g	Bắp cải 100g	Thanh long 200g
	Đậu phụ hấp 200g	Tôm nõn 10g
	Chuối tây 1 quả	Dưa hấu 200g
16 giờ	Cơm gạo tẻ 2 bát lưng	Cơm gạo tẻ 2 bát lưng	Cơm gạo tẻ 2 bát lưng
	Trứng hấp thịt	Đậu cà rốt thịt bò	Thịt lợn băm viên hấp
	Trứng gà 1 quả	Đậu cô ve 100g	Thịt lợn 50g
	Thịt nạc 70g	Thịt bò 30g	Đậu phụ 150g
	Rau muống non luộc 100g	Cà rốt 1 củ 30g	Hành 50g
		Dầu 15g	Canh rau cải 100g
		Hành mùi 5g
20 giờ	Bánh bích quy 50g	Khoai sọ 50g	Chè đậu xanh 200ml
20 giờ	Chè bột sắn 100ml	Chè vừng đen 100ml	Bánh bích quy 50g